Dit stuk heb ik geschreven op basis van het document "Cultuur, Presentatie coalitieonderhandelingen", gedateerd 17 mei 2026.

Goed nieuws uit het stadhuis. Eindhoven, de vijfde stad van het land, heeft weer een rekening klaarliggen voor de belastingbetaler: structureel tien miljoen euro extra voor cultuur. Niet omdat het moet, maar omdat we anders "achterblijven" bij Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Alsof cultuurbeleid een wielerwedstrijd is. De oplossing van de gemeente is verrassend origineel: gewoon meer geld erbij.

Ondertussen daalde het aandeel cultuur in de begroting van 3,6 naar 3,2 procent. Bezuinigd wordt er dus niet echt, de vraag groeit alleen harder dan het potje. Dat heet dan "indexatie die achterblijft bij de inflatie": een nette manier om te zeggen dat de gemeente de rekening liet oplopen en nu verbaasd doet dat instellingen omvallen.

En dan de lijst met open handjes. Effenaar: 460.000 erbij. Plaza Futura: 200.000. GLOW en Carnaval samen 190.000 extra voor beveiliging, kennelijk kost een veilig feest meer dan het feest zelf. DDW: 150.000. En de kroon spant het Next Nature Museum, dat na het wegvallen van de Regiodeal-subsidie ineens twee miljoen per jaar tekortkomt, terwijl 73 procent van de resterende subsidie alleen al opgaat aan de huur van het Evoluon. Om dat gat te dichten leunt de instelling zwaar op commerciële verhuur: subsidie is nog maar 20 procent van de omzet. Mooi verhaal over cultuur, in de praktijk een verhuurbedrijf met een expositie erbij.

De echte show is natuurlijk het Rijksmuseum Eindhoven: 80 miljoen bouwkosten, 10 tot 13 miljoen exploitatie per jaar, en een raad die er breed voorstander van is. Voor kleinere instellingen moet elke ton bevochten worden, voor het prestigeproject wordt tachtig miljoen moeiteloos gevonden. Ook de kunstcollectie in de openbare ruimte is een studie in slordigheid: 600 kunstwerken, geen collectiebeheer, geen volledig overzicht.

Wie controleert hier eigenlijk wat?

Dit hele document ruikt naar een jaarlijks ritueel. Instelling meldt tekort, gemeente schrikt, gemeente betaalt bij, volgend jaar weer opnieuw. Controleert de gemeente die boeken en jaarverslagen eigenlijk wel serieus, of wordt een jaarverslag afgevinkt als "ontvangen, hier is uw subsidie"?

En dan die directeuren. Stuk voor stuk mensen die zichzelf trots directeur noemen, terwijl hun instelling structureel niet rondkomt en jaar na jaar aan de gemeentelijke infuus hangt. Een sluitende begroting maken, dat basale trucje dat elk huishouden zonder subsidiepot wél voor elkaar moet krijgen, blijkt kennelijk not done in cultureel Eindhoven. Wat ze wél kunnen: hun hand ophouden, onder het motto "tekorten vult de gemeente wel bij".

Beste gemeenteraad: hoe zit het met die wettelijke normen waar dit stuk vol van staat, Fair Practice Code, Fair Pay, subsidievoorwaarden? Leest u dat leesvoer eigenlijk wel eens? Nodig die directeuren eens uit voor iets anders dan een bedelbriefje. Laat ze pitchen hoe ze een sluitende begroting neerzetten zonder standaard in de gemeentekas te grijpen.

Neem Plaza Futura, inmiddels Natlab geheten. Als ANBI-instelling had die op 1 juli 2026 het jaarverslag 2025 gepubliceerd moeten hebben. Twee maanden later: nog niets te vinden. Bij het niet tijdig publiceren van jaarstukken moet de Belastingdienst de ANBI-status intrekken. Maar waarom zou je je aan die termijn houden als de subsidiekraan toch openblijft?

Tien miljoen extra vragen is makkelijk. Op tijd en kloppend verantwoording afleggen: dat is kennelijk het echte kunstwerk dat in Eindhoven ontbreekt.