MENU
Longread: Singer, Songwriter, Soulman
22 juni 2016
2392 WOORDEN 6 MINUTEN

Gedaanteverwisselingen zijn binnen de muziek niet uniek. David Bowie was er een grootmeester in en Arctic Monkeys’ Alex Turner heeft voor ieder nieuw album een nieuw kapsel en een nieuw accent. Singer-songwriters zijn doorgaans loyaler aan hun imago. De Amerikaanse veteraan-in-wording Nathaniel Rateliff ontpopte zich met de oprichting van zijn project Nathaniel Rateliff & The Night Sweats echter van singer-songwriter tot soulman. En juist daardoor is hij eindelijk trouw aan zichzelf.

Nathaniel Rateliff wordt geboren in Hermann, Missouri, een klein dorpje op het strenggelovige platteland van de Verenigde Staten. Muziek, kerkelijke welteverstaan, speelt een grote rol in het gezin waarin de kleine Nathaniel opgroeit. Zijn moeder speelt gitaar en zijn vader mondharmonica. Nathaniel doet er zijn eerste, niet al te positieve ervaringen met zang op. Vooral in het openbaar schaamt Rateliff zich voor zijn stem. Hij voelt zich in zijn jeugd meer thuis achter het drumstel, dat hij sinds zijn achtste bemant.

Vijf jaar later verandert het leven van Rateliff plotseling. Zijn vader, die op zondag onderweg is naar de kerk, is betrokken bij een auto-ongeluk en overlijdt. Nathaniel stopt met school en begint niet alleen met werken om het gezin te onderhouden, maar ook met gitaarspelen. Hij neemt meer en meer afstand van zijn dorpsgenoten en gaat geregeld op avontuur in de natuur, waar hij zwemt in meertjes en gitaar speelt in kleine grotten. Ondertussen stoft Rateliff de platencollectie van zijn vader af en luistert hij naar de retrozenders op de radio. Hij komt er in aanraking met Sam Cooke, James Brown, Van Morrison, Led Zeppelin en John Lennons Imagine. Het titelnummer van die plaat brengt Rateliff voor het eerst aan het twijfelen over het geloof.

Toch vertrekt hij op 18-jarige leeftijd met een groep missionarissen naar Denver. Daar realiseert Rateliff zich echter al snel dat hij niet langer in God gelooft. Hij verlaat de groep en begint te werken. Onder het motto ‘twaalf ambachten dertien ongelukken’, is hij door de jaren heen onder meer tuinman, plasticverwerker, truckchauffeur en conciërge op een middelbare school. Rateliff zingt om zijn collega’s te vermaken, maar voelt zich als zanger nog steeds het meest op zijn gemak als hij met zijn hoofd uit het raam van zijn vrachtwagen hangt.

Het is dan ook niet verrassend dat Rateliff, hoewel hij officieel de frontman is, een groot deel van de zang overlaat aan zijn dierbare vriend en muzikale compagnon Joseph Pope als de twee uiteindelijk de bands 76 Drown en later Born in the Flood oprichten. Als de band in 2005 The Fear That We May Not Be uitbrengt, is Rateliff met lichte tegenzin de zanger van de band. Ook als hij een paar jaar later onder de naam Nathaniel Rateliff and The Wheel een nieuwe start maakt met Desire and Dissolving Men (2007), klinkt zijn zang wat ingehouden, alsof Rateliff zichzelf nog niet volledig bloot durft te geven.

Tijdens een reis naar het CMJ Festival in New York in 2008 doet zich echter een kans voor die Rateliff niet kon laten lopen. Tussen de showcases van Born in the Flood door, speelt Rateliff een aantal sologigs. Een van die concerten wordt bijgewoond door Dave Godowsky van Rounder Records, die Rateliff direct een contract aanbiedt. Born in the Flood heeft een aanbod van metal-label Roadrunner Records op zak, maar Rateliff kiest voor het eerst voor zichzelf. Hij wil geen muziek uitbrengen op hetzelfde label als Slipknot.

De definitieve doorbraak van Nathaniel Rateliff volgt als hij een jaar later op Rounder zijn solodebuut In Memory of Loss (2010) uitbrengt. Het album, dat wordt geproduceerd Brian Deck van Iron & Wine, vindt een harde kern van aanhangers in zij die een jaar eerder door Mumford & Sons’ Sigh No More (2009) zijn bekeert tot de grootschalige folkrevival. In de jaren die volgen deelt Nathaniel Rateliff het podium onder meer met diezelfde Mumford & Sons en Iron & Wine, maar ook met Bon Iver, The Lumineers, Michael Kiwanuka, Laura Marling en The Tallest Man On Earth. Zijn tour met Ben Howard, The Staves en Bear’s Den wordt vastgelegd in de fraaie documentaire Austin To Boston (2014).

Nathaniel-Rateliff-Night-Sweats-main

Terwijl Rateliff zich ontpopt tot een van de meest fanatiek tourende muzikanten van zijn lichting, stagneert zijn carrière in de studio. De opvolger van In Memory of Loss wordt afgewezen door zijn label. De professionele loopbaan van Rateliff lijkt voorbij, maar uiteindelijk krijgt hij het voor elkaar om in 2013 Falling Faster Than You Can Run in zelfbeheer uit te brengen op zijn eigen label Mod y Vi Records. Een tweede keer wil Rateliff een dergelijke albumcyclus echter niet meemaken. Het roer moet om. En dat gaat het.

Rateliffs vriend Jeff Linsenmaier, toetsenist van The Fray, nodigt Nathaniel uit om wat nummers op te nemen in zijn studio. Het mag alles zijn dat Rateliff wil. Zonder de druk van een label vindt de zanger eindelijk de vrijheid om te experimenteren met R&B en soul. Rateliff koopt een oude Epiphone-gitaar en schrijft Trying So Hard Not to Know.

Als hij ‘s nachts in bed ligt bedenkt hij ook de hoornpartij voor het nummer dat later Look It Here gaat heten al. Binnen de kortste keren heeft Nathaniel Rateliff genoeg materiaal voor een volledig nieuw album. De inmiddels 37-jarige zanger verandert van singer-songwriter langzaam maar zeker in een ware soulman. De onderwerpen van de nieuwe schrijfsels blijven wél hetzelfde: eenzaamheid, liefde(sverdriet) en drank(misbruik). Zo zingt Rateliff op S.O.B.: “Son of a bitch, give me a drink. (…) If I can’t get clean, I’m gonna drink my life away.”

Die eenzaamheid vindt echter niet langer zijn weerklank in het schrijfproces van Rateliff. Hij heeft nu mensen om zijn drankjes mee te delen. Het grootste deel van zijn nieuwe materiaal schrijft hij namelijk samen met een groep muzikale vrienden, die hij The Night Sweats doopt. Eerdergenoemde Joseph Pope, met wie Rateliff al ruim twintig jaar samenwerkt, is een van de kopstukken van het project. Zijn goedkeuring was een belangrijke steun in Rateliff’s rug. Toen de zanger na de opnamesessies met Linsenmaier op de proppen kwam met de eerste demo’s voor zijn nieuwe onderneming, klonk hij volgens Pope voor het eerst echt als zichzelf.

Naast Joseph Pope spelen ook toetsenist Mark Shusterman en gitarist en drummer Nate en Patrick Meese al jaren samen met Rateliff. De gebroeders Meese maakten al deel uit van Born in the Flood. De nieuwe samenwerking met oude bekenden zorgt voor een nieuwe levendigheid binnen het werk van Nathaniel Rateliff. Dat betekent niet dat het werk op zichzelf daarmee ook innovatief is. Nathaniel Rateliff & The Night Sweats grijpt terug op Van Morrison, Chuck Berry en dergelijke iconen.

Het is een gevaarlijke move: een project waar de invloeden zo dik op liggen, loopt het risico te vervallen in potpourri’s en pastiches. Dat gebeurt in het geval van Nathaniel Rateliff, omdat de stichting van The Sweats niet slechts een ietwat gevaarlijke move, maar bovenal een logische move is. Nathaniel Rateliff klinkt, zoals Joseph Pope al zei, meer als Nathaniel Rateliff dan ooit tevoren.

Nathaniel Rateliff klinkt niet alleen als een traditionele muzikant, hij denkt er ook als een. Muziek? Dat is in de denkwereld van de Amerikaan gewoon nog een schijf van vinyl met een A en een B-kant. Dat album moet, kortom, snel volgen. Op dat gebied zit alles Rateliff eindelijk mee. Hij wordt al snel getekend door het Amerikaanse Concord Records, ironisch genoeg de moedermaatschappij van Rounder, dat Rateliff een paar jaar eerder had laten vallen.

NathanielRateliff_NightSweats_Relentless10

De zanger komt erachter dat zijn nieuwe label ook muziek uitbrengt via het legendarische Stax Records, dat in 1957 in Memphis, Tennessee werd opgericht door Jim Stewart en Estelle Axton (hun achternamen vormen samen de naam van hun maatschappij), die als blanken afro-Amerikaanse muziek grootschalig gingen uitbrengen. Stax maakte furore met de soul, gospel, funk, jazz en blues van grootheden als Isaac Hayes, Otis Redding, Wislon Pickett, Elvis Presley, Mavis Staples en Sam and Dave. Vandaag de dag staat onder meer Ben Harper nog onder contract bij het label. Rateliff realiseert zich dat zijn nieuwe muziek uitstekend aansluit bij de Stax-discografie en krijgt het voor elkaar dat de maatschappij het eerste album van Nathaniel Rateliff and The Night Sweats uitbrengt.

Ook voor de productie van de plaat weet de herrezen soulman een gevestigde naam aan boord van Nathaniel’s Ark te halen. Richard Swift, die eerder producer was van Foxygen, lid is van The Shins en Dan Auerbachs The Arcs én tourbassist van The Black Keys, neemt namelijk plaats achter de knoppen. De samenwerking met Swift zet het authentieke karakter van het naamloze album, dat uiteindelijk in augstus 2015 uitkomt, voort. Het overgrote deel van het materiaal op de plaat, met uitzondering van enkele hoornpartijen, wordt in één take opgenomen.

Na drie weken in Swifts studio in de buurt van het stadje Eugene in Oregon, staat de hele plaat erop. Rateliff onthoudt zich gedurende het proces op demonstratieve wijze van technologische hulpmiddelen. Het is tekenend voor de muzikant die zich kritisch uitliet over de digitale muziekcultuur, maar daar wel steeds meer onderdeel van wordt.

Vooral de eerdergenoemde leadsingle S.O.B., die al in juli 2016 uitkomt, opent deuren. De wereldberoemde presentator Jimmy Fallon, host van een van de vele Tonight Shows die de Amerikaanse televisie rijk is, vindt de videoclip van het nummer, die veelzeggend genoeg gebaseerd is op de laatste scène van de iconische film The Blues Brothers uit 1980, waarin Elvis’ Jailhouse Rock wordt uigevoerd.

Nathaniel en de zijnen worden in augustus uitgenodigd voor een optreden in de show, Rateliffs debuut op nationale televisie. Het nummer doet het toch al befaamde energieniveau van Fallon tot ongekende hoogten stijgen. Standje fan boy, zeg maar. Ook andere muzikanten die bij de show aanwezig waren, zoals bandleider Questlove via Twitter en hip-hopicoon Ice Cube (“I got a kick out of that”), geven hun overtuigende zegen.

Een maand later, als het album inmiddels uit is, maken Nathaniel Rateliff & The Night Sweats de oversteek naar Groot-Brittannië voor een show bij coryfee Jools Holland. Rateliff ontmoet er onder meer The Libertines. Iemand moet hem vertellen dat de band al een tijdje bestaat, want Rateliff vindt het maar raar dat de leden van een beginnend bandje er zo aan toe zijn. The Weeknd, die ook te gast is, voegt zich bij Ice Cube en Questlove en noemt S.O.B. een fucking great song.

Het is niet alleen het nummer dat indruk maakt, maar ook de energieke manier waarop dat nummer gebracht wordt. Tussen het chagrijn van rocksterren is het speelplezier van Nathaniel Rateliff & The Night Sweats uitstralen een verademing. Ook bij de ronduit feestelijke liveshows die de groep later neerzet, valt op hoe goed de leden op elkaar ingespeeld zijn. Eigenlijk is dat zo gek niet, want lang voor de formatie de grote podia betreedt, speelt Nathaniel Rateliff & The Night Sweats op 25 april 2013 al zijn eerste show in The Bluebird Theater in Denver, Colorado. Terwijl de band zijn eigen repertoire ontwikkelt, ontwikkelt de show zich ook en worden klassieke bronnen van invloeden zoals The Band’s The Shape I’m In en Sam Cooke’s Having A Party vaste onderdelen van de setlist.

Inmiddels is Nathaniel Rateliff niet meer weg te denken van de line-ups van festivals als Coachella, Lollapalooza, Bonnaroo, T in the Park, Rock Werchter en Down The Rabbit Hole. Waar Rateliff dit jaar ongetwijfeld weides vol fans mag begroeten, wist hij er vorig jaar op het Britse Latitude (waar hij ook dit jaar weer speelt) er in ieder geval al een gelukkig te maken. Het is niet zomaar de eerste de beste: via zijn manager komt Rateliff in contact met Ed Sheeran.

De Amerikaan kent de Brit niet (hij luistert geen radio, kijkt geen MTV en ligt niet in bed, maar onder een steen), maar de roodharige ster is een bewonderaar van het vroege materiaal van zijn collega. Voor zijn surprise set op het festival in de buurt van zijn ouderlijk huis (met leden van Snow Patrol) leent Sheeran vervolgens de vintage Gibson van Rateliff, die daarna – volgens goed Rateliffiaans gebruik – nog wat drankjes met zijn fan drinkt.

De meest recente toevoeging aan Rateliffs verzameling supersterren-fans brengt ons echter terug naar prijsnummer S.O.B. Niemand minder dan Britney Spears gebruikt de track begin 2016 als de swingende soundtrack voor een pikante video op Instagram. Rateliffs ronduit briljante reactie lijkt aan te duiden dat hij zijn crossover naar de mainstream geenszins hekelt. Een deel van Rateliffs teksten op Nathaniel Rateliff & The Night Sewats lijkt hetzelfde optimisme uit te drukken.

A video posted by Britney Spears (@britneyspears) on

reposting @britneyspears thanks for making the sexy video of our song #SOB ❤️-ON.

A video posted by Nathaniel Rateliff (@nathanielrateliff) on

Op single Howling At Nothing lijkt hij met “we were shaking our hips, danced until we flat out falling into bed” te verwijzen naar zijn opwindende nieuwe liveshows. Het meest opvallend zijn echter enkele regels uit Wasting Time, het middelpunt van de plaat. Alsof hij het singer-songwriterkostuum definitief van zich aflegt, zingt Rateliff: “Remember all the clothes I wore to hide it from you.” Vervolgens vervalt Rateliff in overpijnzingen als “Think of all the falling down and the hiding under”, “What a waste of time time time time” en uiteindelijk de herhaalde frase “Think of all the time time time time”, alsof hij zou willen dat hij de verandering in zijn carrière eerder doorgevoerd had.

Het authentieke karakter van die veranderde carrière doet echter vermoeden dat het niet zo simpel ligt. Nathaniel Rateliff had niet de soulman kunnen zijn zonder eerst de singer-songwriter te zijn. Hij had niet de bandleider kunnen zijn zonder eerst de einzelgänger te zijn. De conclusie dat Rateliffs eerdere carrière langzaam maar zeker rot leek te worden, duidde aan dat de tijd rijp was. Rateliff zorgde goed voor de zaadjes die hij ooit plantte. En juist die zorg zorgt er nú voor dat de zuurverdiende vruchten die zijn werk afwerpt zo zoet zijn.

Nathaniel Rateliff & The Night Sweats spelen op Down The Rabbit Hole 2016 (24-26 juni) en op donderdag 30 juni op Rock Werchter.

Tweet Share
Geschreven door
Dirk
Dirk

Dirk raakte op Best Kept Secret 2013 verslaafd. Niet aan geestverruimende middelen, maar aan alternatieve muziek! Houdt van boeken en foto's, maar alleen degenen waar hij zelf niet op staat....