MENU
Longread: Frank Ocean, verdwaald in de tijd, part 1: Endless
2 september 2016
1422 WOORDEN 4 MINUTEN

Fi-fa-fucking finally Frank. Dat duurde lang. Na de runner-up van Nostalgia, Ultra.  – Channel Orange– hing de halve muziekwereld aan je lippen, smachtend naar meer. En meer zou je ons geven op 31 juli 2015, werd bekend uit jouw persoonlijke post op Tumblr. Niets die dag. Louter opgegeilde mensen die net voor de penetratie zielsalleen op bed werden achtergelaten. Maar het werd je vergeven, want je wordt geadoreerd, Frank. En zo gebeurde het dat het internet ontplofte met geruchten over de échte releasedatum van een album dat vol zou staan met collaborations tussen jou en o.a. André 3000, James Blake, Holly Herndon, Zayn Malik, Pharrell, Danger Mouse, Nas, Lil B, Hit-Boy, King Krule, Tame Impala  en nog een shitload aan namen die deze waslijst tot een boekwerk hadden kunnen maken. Maar naast al deze geruchten, meer geruchten en talloze trolls was er nog steeds geen sprake van een potentiële ware releasedatum.

Totdat je, opeens, die mysterieuze video op je website zette. Een stream van jou in een straalwitte ruimte, vaak afwezig, maar druk in de weer met powertools wanneer aanwezig; een teken van boven. Zou het dan toch? Vol van nieuwsgierigheid waren er gekken die de livestream 24/7 in de gaten hielden, hopend op een breekpunt waarna ze verlost zouden worden met heugelijke geluiden in de vorm van nieuwe muziek, maar meer dan ambient achtergrondgeluiden en korte fragmenten van al reeds bekende songs kwam er niet. Toen het leek alsof het nergens naartoe ging voelde men zich wederom bedrogen en veranderde uitroeptekens in meer vraagtekens. What the actual f**k, Frank?

Wel kwam de New York Times tegelijkertijd met een officiële aankondiging. Zij kenden mensen die mensen kenden en wisten te vertellen dat het nieuwe Frank Ocean album eindelijk gedropt zou worden op vrijdag 5 augustus. Geen album. Sommigen huilen, sommigen lachen. Als iets zo lang een mysterie blijft en bij iedere neiging van verlossing de deur keihard in de kozijnen wordt geklapt, ga je mensen in het harnas jagen. Ik vraag me ook af wie er nou nog écht vol smacht en zonder irritatie op je plaat zat te wachten, Frank. Ook vraag ik me af hoeveel van die mensen die ondertussen een hekel aan je hadden gekregen dat nog konden onthouden toen je, vanuit het niets, op 19 augustus, Endless dropte, het visual-album dat aansloot op die mysterieuze livestream. De puzzel leek opgelost.

Maar nee, Endless was dan wel daar, maar je had nóg een album?! Is dit een troll? “Neen”, werd binnen vierentwintig uur bekend. Blonde kwam online als Apple-exclusive op 20 augustus als de vervanger van de langverwachte Boys Don’t Cry, en verklaarde alles wat voorheen zo vaag was. Endless bleek een decoy te zijn zodat je los kon komen van je label Def Jam en Blonde kon releasen onder je eigen label Boys Don’t Cry. Betekent dit dan ook dat Endless een afgeraffeld stuk stront is, een half ingekleurde kindertekening? Het lijkt van niet, want al mag het ene mysterie zijn verklaard, het volgende mysterie toont zich aan in Endless, een album dat vol staat met cryptische betekenissen en wederom – hoe kan het ook anders – bol staat van de vraagtekens.

Stel je voor, dat je als Focean-fan vier jaar lang een verwachtingspatroon hebt opgebouwd die doorwerkt op de ideeën en de geluiden van Channel Orange en denkt dat zijn volgende album het vierkwadraat is van een variëteit aan beats, stemmingen en een scherpe lyriek die zo toegankelijk en goed te kauwen is dat het voelt als het stappen in een warm bad, één waarvan het water niet na een half uur al afkoelt, dan voelt Endless als een dompelbad van net gesmolten ijsklonten. Frank is de oude Frank niet meer. En dat wil niet zeggen dat Frank achteruit is gegaan, maar Frank heeft zichzelf geschild en opgenomen; naakter en opener dan ooit tevoren. De nieuwe geluiden op Endless behouden de veilige afstand tot hemzelf niet meer, zoals dat wel was op Nostalgia, Ultra. Door het verveelde imago van de Coachella-generatie bloot te leggen (Novacane) en op Channel Orange door de L.A. white-boy privilege kraakhelder weer te geven (Super Rich Kids). Endless is veel meer Frank, wat er met zijn hoofd gebeurt en wat de liefde in een getechnologiseerde maatschappij met hem doet.

Want hoe persoonlijker onze relatie met Frank wordt in Endless, hoe minder persoonlijk het gros van de relaties in het algemeen lijkt te worden, ziet Frank. Door onze toewijding aan de technologie als verlenging van ons lichaam, waardoor we ondergedompeld worden in een virtuele realiteit die een belangrijk deel is geworden van ons leven, wordt het moeilijk om aan te wijzen waar de realiteit eindigt en fictie begint en dus ook welke relaties echt zijn en welke maar een beetje ronddrijven op de oppervlakte. Die toon wordt al gezet in albumopener Device Control, een sample van Wolfgang Tillmans– “With this Apple appliance, you can capture live videos/Still motion pictures shot at high frequency/Blurring, blurring the line between still and motion.” – en vindt steeds meer weerklank op de rest van het album. Zo klinkt in Rushes To de stem van Ocean met de tekst “Saturdays involved making our entrances into life outside/We’ve been in this room too long/Recreation is keeping us self contained and aware” waarin Frank het sociaal isolement tussen hem en zijn ‘Apple appliance’ nog eens benadrukt. Maar ook hier zijn de lijnen tussen wat waar en niet waar is geblurred, want Frank’s teksten zijn zo makkelijk dubbel te lezen. Het gaat hier niet alleen om de relatie met zijn gadgets, maar ook met zijn moeilijk uit te drukken liefde naar een andere man. Frank lijkt zichzelf buiten de tijd te plaatsen en de onvermijdelijke verzoening met zijn apparaten te verafschuwen omdat hij ziet hoezeer anderen zich van hem en de rest verwijderen, een idee die tot uitbarsting komt in U-N-I-T-Y: “I’m all on my lonely, burst in tears/On his shoulder and it’s so cold cause he sculptured.” Endless is een klaagzang, een introspectieve huilbui om alles wat verloren gaat.

Maar Endless als visual-album is tweedelig en de beelden naast de muziek komen zo weinig overeen met de woorden dat het niet eens lijkt of het ook maar iets met elkaar te maken heeft. Wat we zien is een 45-minuut durende montage van de in totaal 140 uur durende livestream die eerder op boysdontcry.co te vinden was. In die kleine drie kwartier van zwart-wit filmmateriaal zien we meerdere Franks op hun dooie gemak een houten wenteltrap bouwen –Tom Sachs noemt het, hoe cliché het ook is, de ‘Stairway to Heaven’. Terwijl hij zichzelf zo nu en dan even (statementmatig) verliest in zijn telefoon, zaagt Frankie blokken hout, schuurt de hoekjes ervan rond af, spuit diezelfde afgeronde blokken hout zwart, kijkt nog eens even op zijn telefoon, zet een steigertje klaar en schuift langzaam maar zeker de gezaagde, geschuurde en gespoten blokken hout over een ijzeren paal tot er een wenteltrap ontstaat. Spanning: 0; taaiheid: 10.

Maar hoe banaal en nietszeggend de handelingen mogen zijn, het beeld blijft je trekken door het hoge esthetische gehalte en verlamd je totdat ineens in één van de zwarte vlakken op het beeldscherm je eigen gezicht ziet, je mond half open, de punt van je tong uit de hoek van je bek; abrupt slurp je het kwijl terug je mond in. De beelden van Endless verlammen je op dezelfde manier als de manier waarop je dagelijks breinloos door je Facebook-webfeed scrolt.

Schermafbeelding 2016-08-30 om 20.28.44

Maar aan de andere kant straalt het ook zoveel rust uit dat het iets meditatiefs en poëtisch krijgt; je raakt in een trance en laat je gedachten dwalen. De anonimiteit van Frank’s silhouet lijkt zo weinig te zeggen dat die persoon niets lijkt te betekenen van de buitenkant, maar die schrijnende teksten die je hoort zijn van hem! Endless is dus, wanneer je beeld en geluid combineert, een voorbeeld van het hevige contrast tussen iemands interieur en de schelp die daar omheen zit; het contrast tussen de virtuele wereld en de ongemedieerde realiteit.

Beschouw het eerder als een kunstproject dan een volledig muziekalbum, want daar zit de intentie. Hoe dan ook, Endless geeft ons een nieuw en dieper facet van Frank Ocean’s psyche. En mocht je niks geven om de kunst of de persoon erachter, luister dan naar Frankie’s nieuwe muzikale gedaante in Blonde.

Endless en Blonde zijn Apple exclusives en daarom alleen te luisteren bij een abonnement van Apple Music (dit is geen sluikreclame, louter een mededeling).

Tweet Share
Geschreven door
Nick Vermeer

Nick, alias Nicholas, alias Rooie God, slijt zijn dagen met het bedenken van dubbelzinnige one-liners, terwijl hij keiharde Air door zijn - inmiddels versleten - speakers knalt. Slaap voor 10, energie voor 6 - ...